Hazar Doğrugider

Geçtiğimiz hafta depresyon ve düşünce süreçleri üzerine bazı araştırmalar yaptım. Hem bilimsel çalışmalar hem de bu alanda yazılmış kitapları incelediğimde depresyonun yalnızca duygusal bir rahatsızlık olmadığını fark ettim. Aslında çoğu zaman yaşadığımız olumsuz hislerin temelinde zihnimizde yer eden çarpıtılmış düşünceler bulunuyor. Bunu bir metaforla açıklamak gerekirse; nasıl ki soğuk algınlığı sırasında burun akıntısı doğal bir belirtiyse, yoğun olumsuz düşüncelere de genellikle çökkün ruh hali eşlik ediyor. Yani hislerimiz zihnimizde dönen düşüncelerin doğal bir yansıması olarak ortaya çıkıyor. İsterseniz bu durumu David BURNS’un İYİ HİSSETMEK adlı kitabından kısa bir kesitle örnekleyebilirim.

"Her depresyona girdiğimde ani bir kozmik sarsıntı geçirmiş gibi hissederim ve her şey gözüme farklı görünmeye başlar. Bu değişim bir saatten daha kısa bir sürede gerçekleşebilir. Düşüncelerim karamsarlaşır. Geçmişe baktığımda yaptığım her şeyin değersiz olduğunu görürüm. Mutluluk bir hayalmiş gibi gelir. Başarılarım, ancak bir kovboy filminin seti için hazırlanmış dekorlar kadar gerçek görünür. Gerçek 'ben'in değersiz ve yetersiz olduğuna ikna olurum. İşimde ilerleyemem; çünkü, kuşkularım beni hareketsiz kılar. Ama öylece de kalamam; çünkü, o sıradaki acım dayanılmazdır."

Depresyon dönemlerinde çoğumuz, yaşadığımız duyguların sebebini dış koşullarda ararız. Oysa sorunun merkezinde, farkında olmadan zihnimize dolan olumsuz düşünceler vardır. Bu düşünceler o kadar sık tekrar eder ki zamanla otomatikleşir ve neredeyse hiç fark edilmez hale gelir. İşte “otomatik düşünce” kavramı da buradan doğar. Örneğin “Ben başarısızım” ya da “Yetersizim” gibi inançlar, yaşadığımız olaylardan bağımsız olarak ruh halimizi doğrudan etkiler. Yani bizi üzen şey çoğu zaman olayın kendisi değil; olaya dair zihnimizden geçen yorumdur. Depresyonu ya da kaygıyı aşmanın en kritik adımlarından biri, bu otomatik düşünceleri fark etmek ve dönüştürmeyi öğrenmektir.

Kendinizi kötü hissettiğiniz anlarda aklınızdan geçen düşünceyi yakalamaya çalışın. Çünkü o düşünce hissettiğiniz duygunun anahtarıdır. Eğer bu düşünceleri tanıyıp dönüştürmeyi öğrenirseniz duygularınızı da daha sağlıklı bir şekilde değiştirebilirsiniz. Başta bu size garip ya da inandırıcı gelmeyebilir. Çünkü olumsuz düşünceler yıllar içinde hayatınızın doğal bir parçası haline gelmiştir. Ama onları fark ettikçe, nasıl çalıştıklarını öğrendikçe, zihninizi ve duygularınızı yeniden şekillendirebilirsiniz.

Bu haftaki yazımızın sonuna gelirken birkaç öneride de bulunmak istiyorum. Gerek hayatınızın genelinde gerekse belli bir noktasında yaşadığınız tüm duyguların sebebi, bilişsel olarak oluşturduğunuz şemalardır. Düşünceleriniz duyguları, duygularınız da davranışlarınızı belirler. Literatürde ‘’3D Modeli’’ olarak geçen kavramı artık hayatımızda da uygulamaya koyarsak bir davranışı yaparken hissettiğimiz duyguların, düşüncelerden kaynaklandığının farkına varmış olacağız. Düşünceni değiştir ki davranışların değişsin!

Kendine dikkat et ve her şeyin düşünmekle başladığını unutma! 💪

Genelde üniversite sınavına hazırlık döneminde öğrencilerin en çok odaklandığı nokta ders başarısı oluyor. Notlar yükseldikçe ya da denemelerde doğru sayısı arttıkça “Sınavı kesin kazanacağım” inancı da güçleniyor. Akademik gelişimin önemli bir avantaj olduğuna katılıyorum; fakat tek başına yeterli olduğunu düşünmüyorum. Mutlaka bu başarıyı destekleyen farklı unsurlar da olmalı. İşte çoğu zaman göz ardı edilen, hatta önemsenmeyen kritik bir unsur var: “Zihinsel Dayanıklılığı Güçlendirmek.”

Ruhsal direnç, sadece sınavlarda değil, hayatın her alanında değerli bir beceridir. Özellikle LGS ve YKS’ye hazırlanan gençler için “kaygıyı yönetmek, motivasyonu korumak, stresi dengelemek” gibi konular ders çalışmak kadar önem taşır. Çoğu öğrenci bu açıdan bakmadığı için hazırlık evresinde ilaç kullanmaya (farmakolojik tedavi) yöneliyor ya da süreç boyunca çeşitli sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kalabiliyor. Böyle olunca hem sınav hem de sonrasındaki yaşam ciddi şekilde olumsuz etkileniyor. Oysa bu dönemi en az zararla atlatmak kişinin ruh sağlığı açısından çok kıymetli.

Aile, arkadaş çevresi ve sosyal ortam da zihinsel gücü etkileyen faktörler arasında yer alıyor. Hepimizin çocuklukta yaşadığı “komşu çocuğuyla kıyaslanma” ya da ebeveynlerin yalnızca hataları vurgulayıp başarıları görmezden gelmesi, zamanla öğrenilmiş çaresizliğe dönüşüyor. “Zaten başaramam, ailem de bana güvenmiyor, emek versem de olmaz” gibi otomatik düşünceler zihni işgal ediyor. Özellikle deneme sınavlarında bu sesler kulakta çınlıyor ve stres zirveye çıkıyor.

Burada dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı var: Bu olumsuz düşüncelerin çoğu gelecek zamanı işaret ediyor. “-ecek, -acak” ekleriyle kurulan cümleler aslında kaygının dilini oluşturuyor. Oysa zihnimiz “şimdi ve burada” kalmayı öğrendiğinde, geleceğe dair tehdit algısı azalıyor ve kaygı yönetilebilir hale geliyor.

Peki zihinsel direncimizi yetersiz hissediyorsak ne yapabiliriz? Çözüm sandığınız kadar karmaşık değil. Bu yolculuk boyunca eğitim koçları ya da okulunuzdaki rehber öğretmenlerden destek alabilirsiniz (özellikle PDR mezunu uzmanlar önerilir). Onlarla; sınav anında nasıl sakin kalınacağı, ders çalışırken motivasyonun nasıl korunacağı, duygusal dengeyi güçlendiren teknikler gibi konuları ele alarak süreci çok daha sağlıklı tamamlayabilirsiniz.

Son olarak, LGS/YKS adayları için birkaç film önerisi paylaşmak istiyorum. Ders çalışmadığınız zamanları boş geçmek yerine, sizi motive eden içeriklerle değerlendirirseniz bu saatler artık “boş zaman” değil “nitelikli zaman” olur. Ve unutmayın: Günlük dilimiz yaşam kalitemizi belirler. Kullandığımız kelimeler ne kadar olumlu olursa, bakış açımız da o kadar pozitif yönde değişir.

Kendine dikkat et ve zihnini zırh gibi güçlü tut! 💪

Film Önerileri:

• The Social Network (Fincher, D)
• Good Will Hunting (Van Sant, G)
• School of Rock (Linklater, R)